Nâng cao năng lực, tận dụng hiệu quả Hiệp định RCEP cho doanh nghiệp

Hội thảo “Nâng cao năng lực và hiểu biết của doanh nghiệp về Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP)” do Bộ Công Thương phối hợp với Chương trình Thương mại Khu vực vì Phát triển (RT4D) và Chương trình Đối tác Mekong - Australia (MAP) tổ chức.

Nâng cao năng lực tận dụng RCEP cho doanh nghiệp 

Hai hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ dự án “Thúc đẩy tận dụng Hiệp định RCEP, đặc biệt trong thương mại số, thông qua sự tham gia của khu vực tư nhân và các bên liên quan” thuộc Chương trình Hỗ trợ thực thi RCEP (RISP) của RT4D, với sự hỗ trợ của MAP. Dự án hướng tới nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME), trong việc hiểu và tận dụng hiệu quả các cam kết của RCEP. Dự án cũng chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo, doanh nghiệp do người khuyết tật lãnh đạo và các nhóm dễ bị tổn thương khác, qua đó mở rộng cơ hội tham gia thương mại khu vực và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Tham dự hội thảo có hơn 100 đại biểu từ các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, đối tác phát triển, Đại sứ quán Australia và New Zealand, cùng Chương trình RT4D. Sự tham gia đa dạng này thể hiện mạng lưới hợp tác rộng rãi trong thúc đẩy việc tận dụng Hiệp định RCEP một cách thực chất và bao trùm tại Việt Nam.

Nội dung hội thảo tập trung chuyển hóa các cam kết của RCEP thành kiến thức và công cụ thực tiễn cho doanh nghiệp. Chương trình bao gồm cập nhật tình hình thực thi RCEP tại Việt Nam, chia sẻ kết quả khảo sát doanh nghiệp về mức độ tận dụng RCEP, các khuyến nghị nhằm tăng cường khả năng áp dụng Hiệp định, cùng các phiên trao đổi kỹ thuật và thảo luận nhóm về những vấn đề doanh nghiệp quan tâm như quy tắc xuất xứ, yêu cầu tuân thủ trong thương mại và các tình huống kinh doanh theo từng ngành.

Trong khuôn khổ hội thảo, Ban tổ chức ra mắt Cẩm nang "Tận dụng Hiệp định RCEP dành cho doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý". Được xây dựng trong khuôn khổ dự án với sự tham gia đóng góp của nhiều bên liên quan, cẩm nang là tài liệu tham khảo thực tiễn, giúp doanh nghiệp Việt Nam hiểu và áp dụng tốt hơn các quy định của RCEP trong hoạt động thương mại hằng ngày, bao gồm thủ tục xuất khẩu, tiếp cận thị trường và cơ hội thương mại khu vực. 

RT4D là sáng kiến do Chính phủ Australia và New Zealand đồng tài trợ, hỗ trợ các quốc gia thành viên ASEAN thực hiện cam kết và khai thác tối đa lợi ích từ Hiệp định thành lập Khu vực Thương mại Tự do ASEAN - Australia - New Zealand (AANZFTA) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP)

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc khu vực RT4D cho biết, RT4D vui mừng hỗ trợ các hội thảo này trong khuôn khổ hợp tác lâu dài với Bộ Công Thương nhằm nâng cao nhận thức và mức độ tận dụng RCEP trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Đồng thời, hy vọng những kiến thức và tài liệu thực tiễn được chia sẻ tại hội thảo, trong đó có Cẩm nang tận dụng RCEP sẽ trở thành nguồn tham khảo hữu ích cho doanh nghiệp trong quá trình khai thác các cơ hội thương mại khu vực.

Nhấn mạnh vai trò của hợp tác khu vực trong khuôn khổ RCEP, bà Caroline Beresford, Đại sứ New Zealand tại Việt Nam cũng chia sẻ, New Zealand, Australia và Việt Nam đều là những đối tác tích cực ủng hộ hội nhập thương mại khu vực. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một ví dụ cho thấy những kết quả có thể đạt được khi chúng ta cùng hợp tác để xây dựng một hệ thống thương mại mở, bao trùm và dựa trên luật lệ.

Phản ánh định hướng bao trùm và lấy doanh nghiệp làm trung tâm của các hội thảo, bà Renée Deschamps, Phó Đại sứ Australia tại Việt Nam nhận định: Australia tự hào hỗ trợ Việt Nam tăng cường năng lực thực tiễn để tối đa hóa lợi ích từ RCEP. Khi doanh nghiệp, đặc biệt là MSME và doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo, có thể tiếp cận và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại, thành quả từ hội nhập khu vực sẽ được chia sẻ rộng rãi và bao trùm hơn.

Cơ hội và thách thức tận dụng RCEP

Theo Vụ Chính sách thương mại đa biên, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (Hiệp định RCEP) được ký kết giữa 10 nước ASEAN và 5 nước đối tác của ASEAN là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand vào ngày 15/11/ 2020. Hiệp định có hiệu lực từ 1/1/2022. Hiện nay, Hiệp định đã có hiệu lực với tất cả các nước ký kết.

Hiệp định RCEP có quy mô thị trường lớn nhất thế giới, cụ thể: khoảng 30% dân số thế giới, khoảng 30% GDP toàn cầu, khoảng 30% thương mại toàn cầu; đa dạng về trình độ phát triển của các nước thành viên gồm các nền kinh tế hàng đầu thế giới (Trung Quốc, Nhật Bản), các nước đang phát triển và cả các nước kém phát triển (Campuchia, Lào, Myanmar); bao gồm những nguồn cung nguyên liệu lớn trên thế giới như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, các nước ASEAN; kết nối 4 FTA ASEAN+ hiện hành nhưng áp dụng duy nhất 1 bộ quy tắc xuất xứ, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, thúc đẩy phát triển các chuỗi cung ứng.

Nhấn mạnh tại hội thảo, bà Nguyễn Diệp Chi - Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương cho hay, RCEP hiện là khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới và là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy liên kết kinh tế, thương mại và đầu tư tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. RCEP đã và đang góp phần củng cố các chuỗi cung ứng khu vực, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu của doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Diệp Chi, năm 2025, tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam với các nước thành viên RCEP đạt gần 503 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt khoảng 171 tỷ USD, tăng hơn 30% so với thời điểm Hiệp định bắt đầu có hiệu lực vào năm 2022.

Ngoài ra, dẫn kết quả khảo sát đánh giá tình hình tận dụng RCEP của doanh nghiệp Việt Nam do Trường Đại học Ngoại Thương thực hiện năm 2026 đối với 1.360 doanh nghiệp tại 34 tỉnh, thành phố, bà Nguyễn Diệp Chi thông tin, khoảng 42,2% doanh nghiệp đánh giá RCEP tác động tích cực hoặc rất tích cực đối với hoạt động kinh doanh, trong khi 60,2% doanh nghiệp cho rằng, Hiệp định RCEP đã góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu. 

Tuy nhiên, khảo sát cũng cho thấy khoảng 31,1% doanh nghiệp chưa ghi nhận tác động rõ ràng từ hiệp định. "Điều này cho thấy, khoảng cách giữa việc tham gia hiệp định và tận dụng hiệu quả của các cơ hội từ hiệp định vẫn còn tương đối lớn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ và vừa", bà Nguyễn Diệp Chi chỉ rõ.

Thông tin tổng quan và tình hình thực thi Hiệp định RCEP của doanh nghiệp, tại hội thảo, ông Quyền Anh Ngọc - Trưởng Phòng ASEAN, Vụ Chính sách thương mại đa biên ghi nhận, nhận thức và mức độ hiểu biết về RCEP của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn hạn chế dẫn đến tỷ lệ tận dụng ưu đãi chưa cao.

Bên cạnh đó, theo đại diện Vụ Chính sách thương mại đa biên, trong quá trình thực thi RCEP, doanh nghiệp còn khó khăn trong áp dụng quy tắc xuất xứ và thủ tục chứng nhận xuất xứ, bao gồm việc lựa chọn FTA phù hợp và đáp ứng các yêu cầu về hồ sơ, chứng từ. Một số quy định thực thi còn phức tạp, như Điều khoản Khác biệt thuế và C/O giáp lưng, làm gia tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Ngoài ra, sự khác biệt về thuế quan và các biện pháp phi thuế quan giữa các thành viên làm tăng chi phí tìm hiểu thông tin và thực hiện thủ tục; một số doanh nghiệp vẫn ưu tiên sử dụng các FTA ASEAN+1 khác thay vì RCEP do đơn giản hơn và lộ trình cắt giảm thuế quan đi trước so với RCEP.

Hội thảo “Nâng cao năng lực và hiểu biết của doanh nghiệp về Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP)” khẳng định quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, RT4D và khu vực tư nhân trong thúc đẩy việc tận dụng RCEP một cách thực tiễn và bao trùm tại Việt Nam. Thông qua việc kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, chuyên gia và đối tác phát triển, hội thảo tạo nền tảng quan trọng cho đối thoại, chia sẻ kiến thức và hợp tác, góp phần đưa lợi ích của RCEP đến gần hơn với doanh nghiệp và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế.