Theo số liệu thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 7/2026 (từ ngày 1-15/7), Việt Nam xuất khẩu 274.749 tấn gạo, đạt kim ngạch 137,72 triệu USD. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/7, lượng gạo xuất khẩu đạt 5,299 triệu tấn, tương đương 2,52 tỷ USD.
Với kết quả này, giá xuất khẩu bình quân ước đạt khoảng 475,6 USD/tấn, cao hơn mức bình quân của 6 tháng đầu năm, phản ánh tín hiệu phục hồi của thị trường sau giai đoạn giá gạo thế giới giảm mạnh trong những tháng đầu năm.
Philippines và Trung Quốc chiếm gần 2/3 lượng gạo xuất khẩu
Cơ cấu thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục tập trung vào khu vực châu Á, trong đó Philippines và Trung Quốc là 2 khách hàng lớn nhất.
Theo số liệu tổng hợp của Cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm 2026, Philippines nhập khẩu khoảng 2,28 triệu tấn gạo của Việt Nam, trị giá 1,03 tỷ USD, chiếm khoảng 45% tổng lượng gạo xuất khẩu.
Đứng thứ 2 là Trung Quốc với khoảng 1 triệu tấn, đạt kim ngạch khoảng 530 triệu USD, tương đương 20% tổng lượng xuất khẩu.
Như vậy, chỉ riêng 2 thị trường này đã chiếm khoảng 65% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, cho thấy mức độ tập trung thị trường vẫn ở mức khá cao.
Ngoài 2 thị trường chủ lực, Malaysia tiếp tục duy trì nhu cầu nhập khẩu ổn định. Tại khu vực châu Phi, Ghana và Bờ Biển Ngà vẫn là những khách hàng quan trọng của gạo Việt Nam, trong khi Iraq nổi lên là thị trường có tốc độ tăng trưởng ấn tượng tại khu vực Trung Đông.
Theo một số nhà phân tích, trong nhiều năm qua, Philippines luôn là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Không chỉ có nhu cầu nhập khẩu lớn, quốc gia này còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đầu ra ổn định cho ngành lúa gạo Việt Nam.
Lợi thế của Việt Nam không chỉ đến từ khoảng cách địa lý gần, giúp giảm chi phí logistics và rút ngắn thời gian vận chuyển, mà còn nằm ở khả năng đáp ứng linh hoạt nhiều phân khúc sản phẩm, từ gạo trắng phổ thông đến gạo thơm và gạo chất lượng cao – những dòng sản phẩm được người tiêu dùng Philippines ưa chuộng.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp Việt Nam nhiều năm qua đã xây dựng được uy tín về nguồn cung ổn định, chất lượng đồng đều và khả năng thực hiện hợp đồng đúng tiến độ. Đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng giúp gạo Việt Nam duy trì vị trí dẫn đầu tại thị trường Philippines trước sự cạnh tranh của Thái Lan, Pakistan và Ấn Độ.
Theo các tổ chức nghiên cứu thị trường, nhu cầu nhập khẩu gạo của Philippines trong niên vụ 2026-2027 được dự báo vẫn ở mức cao do sản lượng lúa trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục duy trì lượng xuất khẩu sang thị trường này trong nửa cuối năm.
Chính sách nhập khẩu của Philippines sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng xuất khẩu
Mặc dù triển vọng nhập khẩu vẫn tích cực, thị trường Philippines đang xuất hiện một số yếu tố có thể tác động đến hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam.
Thời gian gần đây, Chính phủ Philippines đẩy mạnh các biện pháp bình ổn giá lương thực, tăng cường kiểm soát giá bán lẻ và chủ trương đa dạng hóa nguồn cung nhằm hạn chế phụ thuộc quá lớn vào một quốc gia. Nếu mở rộng nhập khẩu từ Thái Lan, Ấn Độ hoặc Pakistan với mức giá cạnh tranh hơn, áp lực cạnh tranh đối với gạo Việt Nam sẽ gia tăng.
Bên cạnh đó, Philippines cũng đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ sản xuất lúa trong nước nhằm từng bước nâng cao tỷ lệ tự chủ nguồn cung. Mặc dù khả năng giảm mạnh nhập khẩu trong ngắn hạn được đánh giá là chưa cao, bất kỳ sự cải thiện nào về sản lượng nội địa cũng có thể làm chậm tốc độ nhập khẩu trong các quý tới.
Theo giới phân tích, triển vọng xuất khẩu gạo sang Philippines trong nửa cuối năm sẽ phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến giá gạo thế giới và chính sách điều hành của nước này. Trong kịch bản tích cực, Philippines tiếp tục duy trì nhập khẩu ở mức cao để bảo đảm an ninh lương thực, qua đó hỗ trợ xuất khẩu gạo Việt Nam. Ngược lại, nếu quốc gia này đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung hoặc giảm nhập khẩu, lượng giao hàng và giá xuất khẩu của Việt Nam có thể chịu áp lực.
Với tỷ trọng khoảng 45% tổng lượng gạo xuất khẩu, chỉ cần Philippines điều chỉnh kế hoạch nhập khẩu vài trăm nghìn tấn cũng có thể tạo tác động đáng kể đến thị trường lúa gạo trong nước cũng như kết quả xuất khẩu của toàn ngành.
Trung Quốc nổi lên là động lực tăng trưởng mới
Bên cạnh Philippines, Trung Quốc đang trở thành điểm sáng của xuất khẩu gạo Việt Nam trong năm 2026. Lượng nhập khẩu tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước giúp thị trường này vươn lên vị trí thứ 2 trong số các khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam.
Nhu cầu bổ sung dự trữ cùng xu hướng tiêu thụ gạo thơm và gạo chất lượng cao được xem là những yếu tố thúc đẩy nhập khẩu của Trung Quốc. Ngoài ra, đây cũng tiếp tục là thị trường nhập khẩu nếp lớn nhất của Việt Nam, phục vụ ngành chế biến thực phẩm, bánh kẹo và đồ uống lên men. Đà tăng trưởng của thị trường Trung Quốc góp phần giảm bớt mức độ phụ thuộc của xuất khẩu gạo Việt Nam vào một thị trường duy nhất.
Từ nay đến cuối năm, xuất khẩu gạo Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục duy trì kết quả tích cực nhờ nhu cầu ổn định từ Philippines, đà tăng nhập khẩu của Trung Quốc và sự phục hồi của một số thị trường tại Trung Đông và châu Phi.
Tuy nhiên, cạnh tranh trên thị trường gạo thế giới được dự báo sẽ ngày càng gay gắt khi Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan tiếp tục gia tăng xuất khẩu với mức giá cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, việc nâng tỷ trọng gạo thơm, gạo chất lượng cao, đồng thời phát huy lợi thế về nguồn cung ổn định, năng lực chế biến và khả năng giao hàng đúng tiến độ sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam giữ vững thị phần tại Philippines và mở rộng hiện diện tại các thị trường khác.
Với những lợi thế sẵn có cùng uy tín đã được khẳng định trên thị trường quốc tế, Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội duy trì vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị xuất khẩu thay vì chỉ gia tăng sản lượng, ngành gạo cần tiếp tục chuyển dịch sang phân khúc chất lượng cao, đa dạng hóa thị trường và nâng sức cạnh tranh trong bối cảnh thương mại gạo toàn cầu ngày cà
