Trong bối cảnh đồng USD duy trì sức mạnh trên thị trường toàn cầu, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với chi phí nhập khẩu đầu vào tăng, mà còn chịu áp lực tài chính từ các khoản vay ngoại tệ. Khi biên lợi nhuận vốn đã mỏng của ngành nông sản bị thu hẹp, chỉ cần một “cú sốc” tỷ giá hoặc chi phí vận tải cũng có thể khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thua lỗ.
Điều đáng nói là trong khi chi phí tăng lên nhanh chóng, khả năng điều chỉnh giá bán của doanh nghiệp lại rất hạn chế. Thị trường nông sản toàn cầu vốn cạnh tranh khốc liệt, nơi người mua có thể dễ dàng chuyển sang nguồn cung khác nếu giá hàng hóa tăng.
Vì vậy, giải pháp hiện nay không chỉ là tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong ngắn hạn, mà còn phải tìm ra điểm tựa chính sách đủ vững để xuất khẩu nông sản không rơi vào quỹ đạo suy giảm.
Thực tế trong cấu trúc chi phí của nhiều doanh nghiệp nông sản, yếu tố tỷ giá có ảnh hưởng rất lớn. Không ít doanh nghiệp vừa vay ngoại tệ để tài trợ thương mại, vừa phải nhập khẩu nguyên liệu đầu vào như thức ăn chăn nuôi, phân bón, bao bì hay thiết bị chế biến.
Khi tỷ giá biến động, chi phí sản xuất và chi phí tài chính có thể tăng lên cùng lúc. Trong khi đó, các hợp đồng xuất khẩu thường được ký trước nhiều tháng với mức giá cố định, khiến doanh nghiệp khó điều chỉnh để bù đắp chi phí. Đây là một trong những rủi ro tài chính lớn nhất đối với ngành xuất khẩu nông sản. Nếu không có các công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả, biến động tỷ giá có thể nhanh chóng “bào mòn” lợi nhuận của doanh nghiệp.
Do đó, việc duy trì ổn định thị trường ngoại hối trở thành yếu tố then chốt. Trong thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã điều hành tỷ giá theo hướng linh hoạt, phép đồng tiền biến động trong biên độ phù hợp nhằm “hấp thụ” các “cú sốc” từ bên ngoài.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp ổn định tâm lý thị trường, mà còn hạn chế tình trạng đầu cơ ngoại tệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, chính sách tỷ giá cần tiếp tục được điều hành thận trọng và linh hoạt hơn nữa.
Bên cạnh tỷ giá, chi phí logistics đang trở thành một trong những yếu tố làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam. Đối với các mặt hàng như thủy sản, trái cây tươi hay rau củ, chi phí vận chuyển và bảo quản lạnh chiếm tỷ lệ rất lớn trong giá thành. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí logistics lập tức “leo thang”, kéo theo giá xuất khẩu tăng theo. Trong khi đó, hạ tầng logistics của Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Hệ thống kho lạnh, cảng biển và vận tải kết nối vùng sản xuất với trung tâm xuất khẩu chưa thực sự đồng bộ.
Điều này khiến chi phí logistics của Việt Nam cao hơn so với một số nước trong khu vực. Hệ quả là dù có lợi thế về sản lượng và chất lượng, nông sản Việt Nam vẫn gặp bất lợi trong cạnh tranh giá.
Theo các chuyên gia, đầu tư vào hạ tầng logistics không chỉ là giải pháp ngắn hạn để giảm chi phí, mà còn là yếu tố chiến lược giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp trong dài hạn.
Ngoài các yếu tố tài chính và chi phí, một thách thức mới đang nổi lên đối với xuất khẩu nông sản là các rào cản thương mại và tiêu chuẩn xanh quốc tế. Nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản đang áp dụng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm. Điều này buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ sản xuất, hệ thống kiểm soát chất lượng và chứng nhận quốc tế.
Bên cạnh đó, cạnh tranh quốc tế cũng ngày càng gay gắt. Việc Ấn Độ dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu đã khiến nguồn cung gạo toàn cầu tăng mạnh, kéo giá gạo thế giới xuống mức thấp trong nhiều năm và gây áp lực lên các nhà xuất khẩu khác.
Những biến động chính sách từ các nước nhập khẩu cũng có thể gây tác động lớn. Chẳng hạn, việc Philippines tạm dừng nhập khẩu gạo từng tạo ra nguy cơ làm giảm mạnh đơn hàng của các doanh nghiệp Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, việc nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và đa dạng hóa thị trường trở thành yếu tố sống còn đối với ngành nông sản.
Tạo “lá chắn” cho xuất khẩu nông sản
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, theo PGS,TS. Nguyễn Anh Phong, Trường Đại học Kinh tế - Luật TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, việc phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa trở nên đặc biệt quan trọng. Nếu chính sách tiền tệ tập trung vào ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và đảm bảo thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, thì chính sách tài khóa cần hướng đến giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Các chương trình hỗ trợ thuế, đầu tư công vào hạ tầng logistics và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp công nghệ chế biến có thể tạo ra những tác động tích cực đối với xuất khẩu nông sản. Đặc biệt, khi các chính sách này được triển khai đồng bộ, doanh nghiệp không chỉ vượt qua khó khăn trước mắt mà còn có điều kiện đầu tư dài hạn để nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.
PGS,TS. Nguyễn Anh Phong cho rằng, trước những biến động khó lường của thương mại toàn cầu, việc xây dựng cơ chế chống chịu rủi ro cho xuất khẩu nông sản cần được đặt ở vị trí trung tâm trong điều hành chính sách kinh tế vĩ mô.
Trước hết, cần tiếp tục duy trì chính sách tỷ giá linh hoạt nhằm giảm bớt tác động của các “cú sốc” từ bên ngoài. Đồng thời, các chương trình tín dụng ưu tiên cho nông nghiệp và xuất khẩu cần được mở rộng, đặc biệt là các gói tín dụng phục vụ chuỗi giá trị nông sản.
Bên cạnh đó, việc phát triển thị trường phái sinh ngoại hối cần được thúc đẩy mạnh hơn để doanh nghiệp có thể chủ động phòng ngừa rủi ro tỷ giá.
Ở góc độ tài khóa, đầu tư công vào hạ tầng logistics, kho lạnh và cảng biển cần được ưu tiên nhằm giảm chi phí xuất khẩu. Đồng thời, các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp công nghệ chế biến và đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế cũng cần được đẩy mạnh. Nếu được triển khai đồng bộ, những giải pháp này sẽ tạo ra một “vùng đệm” tài chính đủ mạnh để bảo vệ đà tăng trưởng của xuất khẩu nông sản.
Trong bức tranh kinh tế nhiều biến động, nông nghiệp vẫn là một trong những lĩnh vực có khả năng tạo ra sự ổn định cho tăng trưởng. Tuy nhiên, để xuất khẩu nông sản tiếp tục phát huy vai trò này, cần xây dựng một hệ sinh thái chính sách đủ linh hoạt và hiệu quả.
Khi chính sách tiền tệ và tài khóa được phối hợp nhịp nhàng, khi doanh nghiệp được trang bị tốt hơn về công cụ quản trị rủi ro và khi chuỗi giá trị nông sản được đầu tư bài bản, xuất khẩu nông sản không chỉ tránh được nguy cơ “đổ dốc” mà còn có thể bước vào một giai đoạn tăng trưởng bền vững hơn.
Đó không chỉ là câu chuyện của riêng ngành nông nghiệp, mà còn là một trong những “chìa khóa” để giữ vững động lực tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn nhiều biến động phía trước.
