Khung pháp lý mới tạo tấm khiên bảo vệ người tiêu dùng
Những năm qua, với quy mô thị trường lớn và hoạt động mua bán trực tuyến diễn ra sôi động, TP. Hồ Chí Minh đứng trước yêu cầu vừa hoàn thiện công tác quản lý thuế, kiểm soát hàng hóa, vừa bảo vệ người tiêu dùng và tạo thuận lợi cho các chủ thể kinh doanh. Đây là điều kiện quan trọng để Thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt thương mại điện tử cả nước phát triển minh bạch, an toàn và bền vững.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), Trưởng Văn phòng đại diện phía Nam, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Thương mại TP. Hồ Chí Minh (TRACENT), nhận định khung pháp lý về thương mại điện tử đã được ban hành đúng thời điểm và đang từng bước đi vào cuộc sống một cách đồng bộ. Đây là cơ sở để TP. Hồ Chí Minh nâng cao hiệu quả quản lý thị trường trực tuyến, đồng thời hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi theo hướng chính thức và minh bạch hơn.
Từ ngày 1/7/2025, các nền tảng thương mại điện tử có chức năng thanh toán thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh theo quy định của Chính phủ. Cơ chế này có ý nghĩa đặc biệt đối với TP. Hồ Chí Minh, nơi tập trung đông đảo doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người bán hoạt động trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nền tảng livestream.
Cùng với việc tăng cường quản lý thuế, chính sách cũng được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ. Từ ngày 1/1/2026, ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân đối với hộ, cá nhân kinh doanh được nâng lên 200 triệu đồng/năm. Đồng thời, theo Nghị định số 141/2026/NĐ-CP, nhiều ngưỡng doanh thu làm căn cứ áp dụng nghĩa vụ quản lý thuế được điều chỉnh từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng/năm.
Ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), Trưởng Văn phòng đại diện phía Nam, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Thương mại TP. Hồ Chí Minh (TRACENT).
Theo ông Nguyễn Tấn Phong, những điều chỉnh này không chỉ giảm áp lực đối với hộ kinh doanh quy mô nhỏ, mà còn tạo điều kiện để lực lượng người bán đông đảo tại TP. Hồ Chí Minh phát triển chuyên nghiệp, minh bạch và từng bước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái thương mại điện tử.
Một bước tiến quan trọng khác là Luật Thương mại điện tử sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật phân định rõ trách nhiệm của người bán, người livestream và nền tảng thương mại điện tử; đồng thời yêu cầu người livestream phải xác thực danh tính. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để TP. Hồ Chí Minh tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và nội dung quảng cáo sai lệch, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng.
Ông Nguyễn Tấn Phong cho rằng, việc tăng cường quản lý thương mại điện tử tại TP. Hồ Chí Minh phù hợp với xu hướng chung của khu vực. Tại Indonesia, từ giữa năm 2025, các sàn thương mại điện tử đã phải khấu trừ 0,5% thuế thu nhập thay cho người bán trong nước có doanh thu vượt 500 triệu rupiah/năm, gần như cùng thời điểm Việt Nam triển khai Nghị định số 117.
Tuy nhiên, thực tế tại Indonesia cũng để lại bài học đáng lưu ý: nếu mở cửa thị trường nhưng thiếu công cụ phòng vệ phù hợp, các nền tảng nội địa có nguy cơ bị doanh nghiệp nước ngoài lấn át, trong khi hàng hóa giá rẻ từ bên ngoài tràn vào, tạo sức ép lớn đối với doanh nghiệp trong nước.
Do đó, với vai trò là thị trường thương mại điện tử lớn nhất cả nước, TP. Hồ Chí Minh cần đi đầu trong triển khai các chính sách mới, tăng cường kết nối dữ liệu và xây dựng công cụ giám sát hiệu quả. Thành phố phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ với tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người bán chân chính phát triển.
Năm nhóm giải pháp tạo sức bật cho thương mại điện tử TP. Hồ Chí Minh
Từ thực tiễn phát triển nhanh của thị trường và những yêu cầu mới trong công tác quản lý, ông Nguyễn Tấn Phong đề xuất TP. Hồ Chí Minh tập trung triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp trọng tâm, nhằm vừa nâng cao hiệu quả quản lý thuế, bảo vệ người tiêu dùng, kiểm soát hàng giả, vừa kiến tạo môi trường thuận lợi cho thương mại điện tử phát triển minh bạch, an toàn và bền vững trong giai đoạn 2026-2030.
Thứ nhất, về quản lý thuế, thành phố cần đi đầu trong kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế, sàn thương mại điện tử và ngân hàng. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông để hộ kinh doanh hiểu rằng việc nộp thuế qua sàn là một bước minh bạch hóa tài chính, qua đó giúp họ thuận lợi hơn khi tiếp cận vốn vay, thay vì coi đây là một gánh nặng mới.
Thứ hai, để bảo vệ người tiêu dùng, thành phố nên xây dựng cổng tiếp nhận và xử lý khiếu nại thương mại điện tử; đồng thời ứng dụng công nghệ, thuật toán để tự động phát hiện, cảnh báo và nhanh chóng gỡ bỏ sản phẩm vi phạm.
Thứ ba, trong kiểm soát hàng giả, cần hình thành lực lượng giám sát chuyên trách, kết hợp công cụ rà quét tự động. Thành phố cũng nên áp dụng truy xuất nguồn gốc bắt buộc đối với các nhóm hàng có nguy cơ cao như mỹ phẩm, thực phẩm, dược phẩm và quy định rõ trách nhiệm liên đới của nền tảng.
Thứ tư, về xây dựng môi trường kinh doanh bền vững, TP. Hồ Chí Minh nên thiết lập đầu mối “một cửa” hỗ trợ người bán; có chính sách ưu đãi phát triển hạ tầng logistics, kho thông minh và đào tạo nhân lực số. Thành phố cũng có thể nghiên cứu thí điểm khu thương mại điện tử xuyên biên giới gắn với cảng Cái Mép, đồng thời bám sát các mục tiêu xanh trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia đến năm 2030.
Trong đó, các mục tiêu đáng chú ý gồm giảm tỷ lệ bao bì nhựa trong đóng gói xuống tối đa 45%; nâng tỷ lệ bao bì tái chế lên 50% và đưa ít nhất 40% doanh nghiệp logistics chuyển sang sử dụng năng lượng sạch.
Thứ năm, TP. Hồ Chí Minh cần nghiên cứu thí điểm cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại điện tử trực tuyến thông qua trọng tài. Đây cũng là đề xuất được ông Nguyễn Tấn Phong đặc biệt quan tâm.
Theo ông Phong, phần lớn tranh chấp trên môi trường số có giá trị không lớn nhưng số lượng nhiều và thường vượt ra ngoài địa giới hành chính. Nếu đưa vụ việc ra tòa án, chi phí và thời gian theo đuổi đôi khi còn lớn hơn giá trị tranh chấp. Điều này khiến người tiêu dùng ngại lên tiếng, trong khi người bán có thể bị ảnh hưởng uy tín nhưng thiếu một cơ chế phân xử nhanh chóng.
Hiện một số tổ chức, trong đó có Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, đã tổ chức các phiên giải quyết tranh chấp trực tuyến. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa có một cơ chế chính thức dành riêng cho việc giải quyết tranh chấp thương mại điện tử trực tuyến thông qua trọng tài.
“Tôi đề xuất TP. Hồ Chí Minh phối hợp với các trung tâm trọng tài thương mại trên địa bàn xây dựng nền tảng giải quyết tranh chấp trực tuyến dành cho thương mại điện tử. Nền tảng này cần được tích hợp với cổng tiếp nhận khiếu nại của thành phố và các sàn, vận hành theo quy trình thương lượng, hòa giải và trọng tài, trong đó toàn bộ thủ tục được thực hiện trực tuyến. Do phán quyết trọng tài có giá trị thi hành, cơ chế này vừa nhanh, tiết kiệm chi phí, vừa góp phần củng cố niềm tin của thị trường”, ông Nguyễn Tấn Phong đề xuất.
Theo ông Phong, các kiến nghị trên cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn của giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT ngày 3/6/2025 đã xác định hướng phát triển bền vững và tăng cường liên kết vùng. Mục tiêu đặt ra là các địa phương ngoài Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh chiếm 50% giá trị giao dịch thương mại điện tử B2C của cả nước; 60% số xã có thương nhân hoạt động bán hàng trực tuyến.
Trong bối cảnh đó, vai trò của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là duy trì thị phần, mà cần chuyển sang trở thành trung tâm điều phối thương mại điện tử của toàn vùng; nơi tập trung hạ tầng logistics, dữ liệu, đào tạo nhân lực và đóng vai trò cửa ngõ xuất khẩu số cho hàng hóa của các địa phương.
“Indonesia cho thấy cái giá của việc mở cửa nhưng thiếu công cụ phòng vệ, còn Trung Quốc cho thấy lợi ích của việc tích hợp chuỗi. TP. Hồ Chí Minh mới có cơ hội học hỏi từ cả hai mô hình: vừa kiên quyết ngăn chặn hàng giả, vừa tạo điều kiện cho người bán làm ăn chân chính. Một thành phố dẫn đầu không phải bằng cách đi nhanh một mình, mà bằng cách kéo cả vùng cùng tiến lên. Sức bật mới sẽ đến từ đó”, ông Nguyễn Tấn Phong nhấn mạnh.
