Cần coi môi trường là nền tảng tạo ra sự tăng trưởng
Năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế (GDP) trên 10% so với năm 2025. Đồng thời với mục tiêu này, Việt Nam cũng kiên định không đánh đổi môi trường để tăng trưởng kinh tế, tiếp tục hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Đích đến của kinh tế Việt Nam không còn là “chọn tăng trưởng hay môi trường” mà phải là đạt được cả tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.
Đích đến của kinh tế Việt Nam không còn là sự lựa chọn "tăng trưởng kinh tế hay môi trường" mà là phải đạt được cả 2 mục tiêu vừa tăng trưởng, vừa bảo vệ môi trường
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, đích đến trên sẽ thực hiện khả thi nếu tiếp cận và chuyển mô hình kinh tế sang kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh.
Theo PGS. TS Nguyễn Đình Thọ, thực tế hiện nay cho thấy: Nhiều doanh nghiệp vẫn coi chi phí môi trường là gánh nặng làm suy giảm năng lực cạnh tranh. Quan điểm này phản ánh cách tiếp cận ngắn hạn, khi chi phí được nhìn thấy ngay, còn lợi ích môi trường như giảm rủi ro chuỗi cung ứng, hay nâng cao giá trị thương hiệu còn chưa được chú trọng đúng mức. Tuy nhiên, trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng đưa ra tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường như truy vết dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc và ESG, chi phí môi trường thực chất đã trở thành điều kiện gia nhập thị trường.
Ở góc độ rộng toàn nền kinh tế, nền kinh tế truyền thống hiện nay đang dựa trên quy trình sản xuất, tiêu thụ và thải bỏ.
Mô hình này tạo ra tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng đồng thời làm suy giảm “vốn tự nhiên”, yếu tố nền tảng của tăng trưởng dài hạn. Khi chi phí xử lý ô nhiễm, thích ứng biến đổi khí hậu và khan hiếm tài nguyên ngày càng gia tăng, mô hình tuyến tính bắt đầu bộc lộ giới hạn.
Ngược lại, kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh đặt trọng tâm vào tối ưu hóa vòng đời tài nguyên và khai thác giá trị hệ sinh thái, chuyển từ tư duy quản lý chuỗi cung ứng đơn tuyến sang quản lý đa chiều theo hệ sinh thái. Khi đó, môi trường và hệ sinh thái trở thành giá trị cộng hưởng đem lại giá trị mới cho nền kinh tế.
Đến lúc cần thay đổi quan điểm đầu tư chi phí để bảo vệ môi trường như để sản xuất sạch hơn trong công nghiệp, giảm phát thải carbon chính là điều kiện gia nhập thị trường, là nền tảng tạo ra sự tăng trưởng.
Viện dẫn trong lĩnh vực công nghiệp, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ cho rằng, mô hình khu công nghiệp sinh thái giúp tối ưu hóa sử dụng năng lượng, nước và nguyên vật liệu, đồng thời hình thành các mạng lưới cộng sinh công nghiệp, yếu tố then chốt để giảm chi phí biên dài hạn.
“Cần thay đổi quan điểm của quản lý nền kinh tế theo chuỗi giá trị từ sản xuất tiêu dùng và thải bỏ sang quản lý theo hệ sinh thái, tận dụng các sản phẩm đầu ra của ngành này là đầu vào của ngành khác sẽ làm tăng giá trị của nền kinh tế, thay vì thực hiện thải bỏ và phải mất chi phí để xử lý rác thải đó. Đây là cách thức để chúng ta có thể đạt được tăng trưởng kinh tế hai con số mà không làm hại tới môi trường, biến đổi khí hậu cũng như là suy giảm đa dạng sinh học”, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ nói.
3 “đòn bẩy xanh”
PGS.TS Nguyễn Đình Thọ chỉ ra 3 trụ cột được coi là “đòn bẩy xanh” để tăng trưởng kinh tế xanh.
Thứ nhất, quy hoạch tích hợp. Quy hoạch không chỉ là phân bổ không gian, mà là công cụ điều phối tăng trưởng. Việc áp dụng nguyên tắc “ba ranh giới, bốn khu vực” giúp xác định rõ đâu là vùng bảo tồn, đâu là vùng phát triển, từ đó tránh xung đột giữa tăng trưởng và môi trường. Cùng với đó, quy hoạch theo định hướng giao thông công cộng (TOD) sẽ tạo ra các cực tăng trưởng mới, gắn phát triển kinh tế với hạ tầng và giảm chi phí dài hạn.
Thứ hai, thu hút đầu tư, huy động nguồn vốn tài chính xanh thông qua các giải pháp linh hoạt, kể cả là huy động về cổ phiếu, trái phiếu, tín dụng xanh cũng như áp dụng công cụ tài chính thông minh, tài chính khí hậu, tài chính xanh, tài chính chuyển đổi để đảm bảo nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, chuyển đổi sinh sinh thái và chuyển đổi tuần hoàn ở Việt Nam.
Thứ ba, thể chế và con người. Kinh tế tuần hoàn và kinh tế sinh thái đòi hỏi năng lực phối hợp liên ngành, khả năng làm chủ công nghệ và một bộ máy quản trị linh hoạt. Nếu thể chế chưa thoáng và nguồn nhân lực chưa đáp ứng chất lượng, các nguồn lực tài chính và công nghệ sẽ khó phát huy hiệu quả.
Phối cảnh minh họa Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu chức năng vị trí số 5, thuộc Khu thương mại tự do Đà Nẵng.
Áp dụng cho kinh tế địa phương, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ cho rằng, Đà Nẵng là một ví dụ điển hình cho khả năng cụ thể hóa ba trụ cột này.
Với việc được thụ hưởng cơ chế đặc thù triển khai xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, Đà Nẵng có lợi thế thu hút dòng vốn xanh. Việc TP. Đà Nẵng cần làm là phải thực hiện quy hoạch tổng thể theo phương pháp tiếp cận cảnh quan “ba ranh giới bốn khu vực”. Bên cạnh đó, thay đổi tư duy nhận thức về quản lý nền kinh tế theo mô hình kinh tế xanh lam, đem lại giá trị cộng sinh cho nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ.
Đặc biệt, tiếp tục đẩy nhanh xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do để thu hút dòng vốn đầu tư xanh. Thông qua quy hoạch về điểm kết nối giao thông để tận dụng tối đa lợi thế của các điểm kết nối giao thông liên quan đến đường bộ, đường sắt tốc độ cao, để phát triển khu vực này thành một cái khu vực không chỉ thu hút khách du lịch, nhà đầu tư trong nước mà còn thu hút khách du lịch và nhà đầu tư toàn cầu.
Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng năm 2026 trên 10% gắn với bảo vệ môi trường. Để hiện thực hóa mục tiêu kéo này, theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, cần chuyển sang kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn để biến môi trường thành động lực tăng trưởng. Ba “đòn bẩy” được coi là "chìa khóa" để chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh gồm: Quy hoạch tích hợp, tài chính xanh và đổi mới thể chế, con người.
