Sáng 26/6, tại TP. Đà Nẵng, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung – miền Nam tổ chức Hội nghị tập huấn: Nâng cao năng lực ứng phó phòng vệ thương mại và cảnh báo sớm cho doanh nghiệp Việt Nam.
Hội nghị tập huấn Nâng cao năng lực ứng phó phòng vệ thương mại cảnh báo sớm cho doanh nghiệp Việt Nam tại khu vực miền Trung. Ảnh: Vũ Hảo
Cần chuyển từ "đối phó sự vụ" sang "quản trị rủi ro chủ động"
Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Đặng Xuân Tâm, Chánh Văn phòng Cục Phòng vệ thương mại cho biết, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có nhiều biến động, chủ nghĩa bảo hộ thương mại đang có xu hướng gia tăng mạnh mẽ. Khi hàng rào thuế quan thông thường dần được gỡ bỏ theo các Hiệp định Thương mại tự do, các quốc gia nhập khẩu đang ngày càng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại như một biện pháp để bảo vệ nền sản xuất nội địa của họ.
Theo lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại, thực tiễn cho thấy, phạm vi các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam bị điều tra ngày càng mở rộng, từ các mặt hàng truyền thống như thủy sản, thép, gỗ, đến các mặt hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, linh kiện và vật liệu mới. Các vụ việc khởi xướng từ các thị trường trọng điểm như: Hoa Kỳ, EU, Canada, Mexico hay Ấn Độ ngày càng phức tạp, đòi hỏi khắt khe về tính minh bạch dữ liệu và thời gian đáp ứng cực kỳ hạn hẹp. Nếu không vượt qua được các rào cản này, doanh nghiệp sẽ phải chịu mức thuế suất rất cao, dẫn đến nguy cơ đánh mất thị phần, dừng sản xuất và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu người lao động.
Do đó, để tồn tại và phát triển trong bối cảnh thương mại quốc tế có những rủi ro và thách thức, doanh nghiệp buộc phải thay đổi tư duy. “Chúng ta không thể giữ tâm thế "mất bò mới lo làm chuồng", chờ đến khi nhận được thông báo khởi kiện mới bị động tìm cách ứng phó. Tư duy quản trị hiện đại đòi hỏi một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ đối phó sự vụ sang quản trị rủi ro chủ động”, ông Đặng Xuân Tâm nhấn mạnh.
Thời gian qua, Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương đã quyết liệt triển khai và vận hành Hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, từ đó đưa ra các tín hiệu cảnh báo rủi ro cho từng mặt hàng cụ thể trước khi vụ việc xảy ra, tạo ra một "khoảng thời gian vàng" để doanh nghiệp rà soát lại chuỗi cung ứng, hoàn thiện sổ sách kế toán và chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ pháp lý.
Ông Đặng Xuân Tâm, Chánh Văn Phòng Cục Phòng vệ thương mại cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đối phó sự vụ sang quản trị rủi ro chủ động
Tuy nhiên, nỗ lực từ phía cơ quan quản lý Nhà nước là chưa đủ. Hệ thống cảnh báo sớm chỉ thực sự phát huy tác dụng khi chính các doanh nghiệp, những chủ thể trực tiếp tham gia sân chơi toàn cầu, nắm bắt được phương pháp tiếp cận, biết cách đọc hiểu các tín hiệu cảnh báo và trang bị cho mình kỹ năng ứng phó thực chiến.
“Sự chủ động của doanh nghiệp, kết hợp với sự đồng hành của các cơ quan quản lý Nhà nước chính là "chìa khóa" để hàng hóa Việt Nam tự tin vươn ra biển lớn, vượt qua mọi sóng gió của các rào cản thương mại quốc tế nói chung và rào cản phòng vệ thương mại nói riêng, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế chung của đất nước”, Chánh Văn phòng Cục Phòng vệ thương mại Đặng Xuân Tâm nói.
Số vụ điều tra lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại có xu hướng gia tăng
Tại hội nghị, các chuyên gia đến từ Cục Phòng vệ thương mại đã thông tin về bối cảnh và cập nhật xu hướng điều tra phòng vệ thương mại toàn cầu, và các nguy cơ đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.
Theo đại diện Phòng Xử lý Phòng vệ thương mại, Cục Phòng vệ thương mại, đến hết tháng 5/2026 đã có 321 vụ điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam. Trong đó, chiếm tỷ lệ cao nhất là các vụ điều tra chống bán phá giá (53%) và tự vệ (23%). Số vụ điều tra lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại chiếm 13% và có xu hướng gia tăng, được các nước áp dụng ngày càng nhiều, đặc biệt là Hoa Kỳ. Ngoài ra, số vụ điều tra chống trợ cấp chiếm tỷ lệ nhỏ hơn do tính chất phức tạp của vụ việc (chiếm 11%), tuy nhiên, số vụ việc trong nhóm này cũng có xu hướng tăng.
Xu hướng áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại ở nhiều thị trường xuất khẩu lớn có xu hướng tăng, do đó, doanh nghiệp phải có sự chủ động tìm hiểu thị trường xuất khẩu cũng như có phương án sẵn sàng để xử lý vụ việc trong trường hợp xảy ra điều tra phòng vệ thương mại
Khuyến nghị đến doanh nghiệp, đối với hàng hóa trong nước, cần chuẩn bị nguồn lực để đề xuất, nộp hồ sơ đề nghị điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng nhập khẩu vào Việt Nam, nếu cần thiết.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, cần có sự chuẩn bị chủ động trước khi khi xảy ra vụ việc điều tra ở nước nhập khẩu. Như, tìm hiểu quy định pháp luật, thực tiễn điều tra phòng vệ thương mại; theo dõi kênh thông tin cảnh báo sớm để đề ra chiến lược xuất khẩu phù hợp từng giai đoạn. Tăng khả năng cạnh tranh bằng chất lượng, hạn chế việc cạnh tranh bằng giá; nâng cao chuỗi giá trị của sản phẩm, tăng tỷ lệ gia tăng tạo ra tại Việt Nam; triển khai hệ thống quản lý, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu rõ ràng, minh bạch; tìm hiểu kỹ các đối tác nhập khẩu…
Khi xảy ra vụ việc điều tra của nước ngoài, doanh nghiệp cần có chiến lược xử lý vụ việc thống nhất, xuyên suốt; bố trí nguồn lực xử lý vụ việc, bao gồm cân nhắc thuê luật sư; phối hợp đầy đủ, toàn diện, cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu của cơ quan điều tra nước ngoài. Và phối hợp chặt chẽ với Cục Phòng vệ thương mại trong quá trình xử lý vụ việc để được hướng dẫn kịp thời.
Cũng tại hội nghị, các chuyên gia, diễn giả đã hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện rõ một số rủi ro về phòng vệ thương mại khi xuất khẩu hàng hóa sang thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Ấn Độ, Canada, Mexico… Thông tin các cơ chế cảnh báo sớm trong phòng vệ thương mại và việc ứng dụng dữ liệu xuất khẩu và nhận diện tín hiệu rủi ro đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Sáng 26/6, tại TP. Đà Nẵng diễn ra Hội nghị tập huấn: Nâng cao năng lực ứng phó phòng vệ thương mại cảnh báo sớm cho doanh nghiệp Việt Nam.
Hội nghị nhằm hỗ trợ doanh nghiệp miền Trung nhận diện bối cảnh, xu hướng điều tra phòng vệ thương mại toàn cầu; phân tích sâu các rủi ro pháp lý tại các thị trường trọng điểm. Đặc biệt, các chuyên gia từ Cục Phòng vệ thương mại sẽ hướng dẫn trực tiếp về cơ chế cảnh báo sớm và cách thức ứng dụng dữ liệu để nhận diện rủi ro cho doanh nghiệp.
