Bà Lagarde cho biết bà rời Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) sớm vì không còn muốn duy trì sự trung lập. Bà cũng tiết lộ rằng ECB đã thảo luận về việc tăng lãi suất và ám chỉ khả năng sẽ có một động thái vào tháng 12.
Ngày 29/10, bà Lagarde phát biểu rằng sự trung lập vốn được kỳ vọng ở các nhà điều hành ngân hàng trung ương (điều mà bà mô tả là “cái giá phải trả cho sự độc lập của họ”) là điều bà không thể chấp nhận được nữa.
“Tôi không nghĩ mình có thể tiếp tục giữ thái độ trung lập,” bà chia sẻ với các phóng viên tại Frankfurt.
“Tôi quan tâm đến sự thật, và tôi nhận thấy sự thật thường xuyên bị tổn hại hoặc bị phủ nhận bởi những thông tin sai lệch,” bà nói thêm.
Đó không phải là bất ngờ duy nhất trong buổi chiều hôm ấy.
Ngay sau khi ECB quyết định giữ nguyên các mức lãi suất chủ chốt – với lãi suất tiền gửi ở mức 2,5% – bà Lagarde tiết lộ rằng các nhà hoạch định chính sách đã cân nhắc nghiêm túc về việc tăng lãi suất thay vì giữ nguyên.
Bà cho biết quyết định duy trì lãi suất được đưa ra với sự đồng thuận tuyệt đối. Tuy nhiên, thông điệp mà bà gửi tới thị trường là đợt tạm dừng này có thể chỉ kéo dài đến tháng 12.
Tại sao ECB lại suýt nữa quyết định tăng lãi suất?
Bà Lagarde giải thích rằng có 2 yếu tố đã thay đổi kể từ các dự báo gần nhất của ECB vào tháng 9.
Yếu tố thứ nhất là năng lượng.
Giá xăng, dầu diesel và khí đốt liên tục tăng, trong khi biên lợi nhuận lọc dầu vẫn ở mức cao. Lạm phát tại khu vực đồng Euro đã tăng lên 3,8% trong tháng 9, với giá năng lượng tăng 18,9% so với cùng kỳ năm trước.
Yếu tố thứ hai là chi phí vay dài hạn.
Bà Lagarde cho biết lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tại khu vực đồng Euro đã tăng khoảng 35 điểm cơ bản kể từ thời điểm chốt dữ liệu cho các dự báo tháng 9.
Sự gia tăng này rất đáng chú ý vì khi chính phủ và các doanh nghiệp phải trả chi phí cao hơn để vay vốn trong kỳ hạn 10 năm, lãi suất các khoản vay thế chấp và vay kinh doanh cũng trở nên đắt đỏ hơn, dẫn đến chi tiêu chậm lại. Lãi suất vay thế chấp đã tăng từ 3,5% trong tháng 7 lên 3,8% vào tháng 8, trong khi các ngân hàng cũng thắt chặt tiêu chuẩn cho vay đối với doanh nghiệp trong quý III.
Bà Lagarde chia sẻ: “Khi kết hợp 2 yếu tố này lại, Hội đồng Điều hành đã thực sự thảo luận về việc liệu một đợt tăng lãi suất có phù hợp hay không”.
Cuối cùng, Hội đồng nhận định rằng ở giai đoạn này, họ “đã ở vị thế đủ tốt để giữ nguyên lãi suất” và một “cách tiếp cận thận trọng, có chừng mực” vẫn là lựa chọn phù hợp.
Liệu có khả năng xảy ra một đợt tăng lãi suất vào tháng 12?
Bà Lagarde nhắc lại quan điểm quen thuộc của ECB rằng các quyết định được đưa ra “theo từng cuộc họp” và ngân hàng không cam kết trước bất kỳ lộ trình cụ thể nào.
Tuy nhiên, bà đã đưa ra thông điệp rõ ràng hơn thường lệ.
Bà liệt kê các dữ liệu mà ECB sẽ nhận được trước cuộc họp tháng 12 - từ 2 báo cáo lạm phát nữa cho đến các số liệu về tăng trưởng quý III và tiền lương - đồng thời cho biết những con số này sẽ được đối chiếu với đánh giá hiện tại.
“Trừ khi có những diễn biến lớn xảy ra, hướng đi sắp tới đã khá rõ ràng đối với tất cả chúng ta,” bà nói.
Bà nói thêm rằng lạm phát cơ bản - chỉ số loại trừ các mặt hàng có biến động mạnh như năng lượng và thực phẩm - sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Bà Lagarde nói gì về việc lợi suất trái phiếu Pháp tăng cao?
Pháp chính là vấn đề lớn nhưng ít được nhắc đến trực diện.
Tuần trước, chi phí vay nợ kỳ hạn 10 năm của Pháp đã vượt mốc 5% lần đầu tiên kể từ năm 2002, và chênh lệch so với lợi suất trái phiếu chính phủ Đức (Bund) đã nới rộng đáng kể.
Vào chiều ngày 29/10, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Pháp đã giảm xuống còn khoảng 4,88%, thấp hơn khoảng 3,5 điểm cơ bản so với đầu ngày. Dù vậy, con số này vẫn cao hơn khoảng 154 điểm cơ bản so với lợi suất trái phiếu Đức, và cao hơn khoảng 40 điểm cơ bản so với Ý - quốc gia vốn từ lâu được xem là mắt xích yếu nhất trong khu vực đồng Euro xét về nợ công.
Tuy nhiên, bà Lagarde đã tránh nhắc đích danh nước Pháp.
Bà cho biết sự gia tăng của lợi suất dài hạn là một xu hướng toàn cầu, xuất phát từ kỳ vọng lạm phát, lộ trình lãi suất dự kiến, cũng như làn sóng phát hành trái phiếu của các tập đoàn công nghệ lớn nhằm huy động vốn xây dựng các trung tâm dữ liệu.
Dù vậy, bà khẳng định rõ ràng rằng các quốc gia có nợ công cao đang phải đối mặt với một thách thức đặc thù.
Bà cho biết các quốc gia cần chuẩn bị cho kịch bản lãi suất “nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức cao trong một thời gian”, đồng thời phải giữ ngân sách nằm trong khuôn khổ các quy định tài khóa của châu Âu.
Khi được hỏi liệu ECB có đang theo dõi nguy cơ lây lan sang các quốc gia khác hay không, bà Lagarde đã đưa ra phản hồi như sau: “Nếu các diễn biến trên thị trường đe dọa đến sự vận hành thông suốt của chính sách tiền tệ – chẳng hạn như thông qua những biến động thị trường bất hợp lý và thiếu trật tự – chúng tôi luôn có sẵn các công cụ để ứng phó”.
Nói cách khác, ECB sẵn sàng can thiệp nếu tình trạng hỗn loạn trên thị trường trái phiếu chính phủ trở nên nghiêm trọng đến mức ngăn cản các quyết định về lãi suất của ngân hàng này tác động đến các hộ gia đình và doanh nghiệp như dự kiến.
Khi được đặt vấn đề về khả năng xảy ra một cuộc khủng hoảng đồng Euro mới, bà Lagarde đã không đi sâu vào sự so sánh này. Bà nói: “Tất nhiên sẽ luôn có những diễn biến mới, nhưng điều đó sẽ không làm chúng tôi chùn bước”.
Trong quá khứ, ECB từng can thiệp bằng cách mua trái phiếu của các quốc gia khu vực đồng Euro đang gặp khó khăn – cả trong giai đoạn khủng hoảng nợ bắt đầu từ năm 2010 lẫn trong thời kỳ đại dịch. Ngoài ra, ECB còn có “Công cụ Bảo vệ Cơ chế Truyền dẫn” (Transmission Protection Instrument) được thiết lập vào năm 2022, dù cho đến nay công cụ này vẫn chưa từng được sử dụng. Theo dự báo từ Oxford Economics, công cụ này khó có khả năng sớm được kích hoạt.
Trong kịch bản cơ sở, cơ quan này dự báo chênh lệch lợi suất trái phiếu giữa Pháp và Đức có thể tiến gần đến mức 200 điểm cơ bản vào thời điểm diễn ra cuộc bầu cử tổng thống vào mùa xuân tới. Leo Barincou, chuyên gia kinh tế cấp cao tại công ty nghiên cứu này, nhận định trong một bản ghi chú rằng vẫn “có một khoảng cách nhất định” giữa kịch bản đó và một cuộc khủng hoảng nợ thực sự.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Bà Lagarde cho biết dù thế nào đi nữa, nhiệm kỳ của bà cũng sẽ kết thúc vào tháng 10/2027.
Bà giải thích rằng việc rời cương vị Chủ tịch ECB vào tháng 2 sẽ giúp bà lấy lại quyền tự do phát biểu và hành động đối với các vấn đề nằm ngoài phạm vi chính sách tiền tệ.
Bà nói thêm, sau hơn 20 năm làm việc tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), có những điều bà cảm thấy mình cần phải lên tiếng. “Còn việc mọi người có lắng nghe hay không lại là chuyện khác.”
Bà từ chối tiết lộ liệu mình có ủng hộ ứng cử viên nào trong cuộc bầu cử tổng thống Pháp vào mùa xuân tới hay không, cũng như chưa cho biết công việc tiếp theo của bà sẽ là gì.
Về vấn đề kế nhiệm, bà khẳng định sẽ có “sự tiếp nối công việc một cách hoàn hảo”.
“Thể chế này rất vững chắc, mạnh mẽ như một tảng đá vậy,” bà nói.
Tuy nhiên, không phải ai cũng cảm thấy an tâm về thời điểm này.
Trong một bình luận qua email, ông Matthew Ryan, trưởng bộ phận chiến lược thị trường tại công ty dịch vụ tài chính Ebury, cho biết: “Thời điểm này đối với ECB hoàn toàn không lý tưởng”. Ông chỉ ra rằng lạm phát đang cao hơn nhiều so với mục tiêu, trong khi chênh lệch lợi suất trái phiếu giữa Pháp và Đức đang ở mức rộng nhất kể từ năm 2011.
Theo ông Ryan, các ứng cử viên sáng giá nhất cho vị trí này là ông Klaas Knot, cựu thống đốc ngân hàng trung ương Hà Lan, và ông Pablo Hernández de Cos, người đứng đầu Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).
Ông Joe Nellis, trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế tại công ty tư vấn và kế toán MHA, nhận định: “ECB đã quyết định tạm thời trì hoãn vấn đề này, nhưng khả năng tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp tháng 12 đang ngày càng cao”.
Bà Lagarde sẽ chủ trì thêm 2 cuộc họp nữa của ECB, vào tháng 12/2026 và tháng 2/2027. Cuộc họp đầu tiên có thể sẽ đưa ra quyết định tăng lãi suất mà ngân hàng này đã thảo luận trong tuần này.
Những gì diễn ra sau đó vẫn còn rất mơ hồ, vì hiện tại chưa ai biết ai sẽ là người kế nhiệm bà. Chừng nào cái tên thay thế chưa lộ diện, sự không chắc chắn này sẽ tiếp tục gây áp lực lên thị trường. Ông Claus Vistesen từ công ty nghiên cứu Pantheon Macroeconomics lưu ý rằng các nhà đầu tư “giờ đây sẽ giao dịch dựa một phần vào những tin đồn về ban lãnh đạo mới của ECB vào năm tới, bên cạnh các dữ liệu kinh tế”.
