Khoảng trống kiến thức giữa chính sách và thực tế
Thuế ngày càng gắn chặt với đời sống và hoạt động kinh doanh của người dân. Từ một cửa hàng nhỏ, một hộ kinh doanh đến người bán hàng trên sàn thương mại điện tử hay người sáng tạo nội dung số, mỗi mô hình đều có những vấn đề riêng liên quan đến kê khai, nộp thuế, hóa đơn và các quy định pháp luật.
Tuy nhiên, chính sách thuế không phải lúc nào cũng dễ tiếp cận đối với những người không có chuyên môn. Khi các quy định liên tục được cập nhật trong bối cảnh phương thức kinh doanh thay đổi nhanh, khoảng cách giữa chính sách và khả năng hiểu, áp dụng trong thực tế có thể trở thành một trở ngại đối với người nộp thuế.
Đặc biệt, sự phát triển của thương mại điện tử và kinh tế số đang làm xuất hiện ngày càng nhiều chủ thể kinh doanh mới. Người bán hàng online, KOLs, nhà sáng tạo nội dung số, lao động tự do... có thể tạo ra thu nhập từ nhiều nguồn và trên nhiều nền tảng khác nhau. Việc xác định khi nào phát sinh nghĩa vụ thuế, kê khai như thế nào, sử dụng hóa đơn ra sao vì thế trở thành những câu hỏi mang tính thực tế, không còn là câu chuyện riêng của bộ phận kế toán hay doanh nghiệp lớn.
Trong bối cảnh đó, phổ cập kiến thức thuế cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ tuyên truyền chính sách, mà còn là một phần của quá trình giảm chi phí tuân thủ và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch.
Theo Cục Thuế, thuế không chỉ là nghĩa vụ của công dân mà còn là nguồn lực quan trọng để Nhà nước đầu tư cho hạ tầng, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh và các dịch vụ công. Vì vậy, hiểu đúng về thuế giúp người dân thực hiện đúng nghĩa vụ, đồng thời hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa khoản thuế mình đóng góp với các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Cần chuyển từ “tuyên truyền” sang “cầm tay chỉ việc”
Một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là thông tin thuế phải được truyền tải theo cách dễ hiểu và có khả năng áp dụng ngay vào từng trường hợp cụ thể.
Thay vì chỉ cung cấp các quy định, việc phổ cập kiến thức thuế cần trả lời được những câu hỏi rất thực tế: Ai phải nộp? Nộp khoản nào? Khi nào phải kê khai? Kê khai ở đâu? Sử dụng hóa đơn thế nào? Nếu kinh doanh trên nền tảng số thì thực hiện ra sao?
Cách tiếp cận 5W1H được đặt ra theo hướng đó, trong đó không chỉ làm rõ “cái gì” mà còn giải thích “ai”, “ở đâu”, “khi nào”, “tại sao” và quan trọng nhất là “như thế nào”. Việc hướng dẫn theo từng tình huống cụ thể sẽ giúp người nộp thuế giảm tâm lý e ngại trước những quy định được cho là phức tạp.
Đây cũng là lý do chương trình “Quốc dân hiểu thuế” được triển khai, với số đầu tiên phát sóng tối 6/9 trên VTV1. Chương trình gồm 52 số, tập trung vào những vấn đề thiết thực như hành trình của tiền thuế, hướng dẫn kê khai và nộp thuế, sử dụng hóa đơn điện tử, cũng như giải đáp các tình huống của hộ kinh doanh, doanh nghiệp và người bán hàng online.
Đáng chú ý, nội dung được thiết kế theo hướng tương tác, kết hợp giữa truyền hình, nền tảng số và livestream để người dân có thể đặt câu hỏi và nhận giải đáp từ chuyên gia, đại diện cơ quan thuế.
Ở góc độ rộng hơn, việc phổ cập kiến thức thuế còn có ý nghĩa đối với quá trình phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế số. Khi người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, chi phí do thiếu thông tin, sai sót trong kê khai hoặc không nắm được quy định có thể được hạn chế; đồng thời tạo điều kiện để các hoạt động kinh doanh từng bước đi vào khuôn khổ minh bạch.
Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở việc “thu được bao nhiêu tiền thuế”, mà còn ở việc người dân có hiểu mình phải đóng gì, đóng như thế nào và khoản đóng góp đó có ý nghĩa ra sao đối với nền kinh tế hay không.
Trong một nền kinh tế ngày càng số hóa, khi ranh giới giữa người tiêu dùng, người kinh doanh và người tạo thu nhập trên nền tảng số trở nên linh hoạt hơn, nâng cao hiểu biết thuế sẽ ngày càng trở thành một yêu cầu thiết yếu để củng cố tính tuân thủ và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch.
