Dư địa lớn, liên kết khu vực tiếp tục mở rộng
Sau hơn ba thập kỷ tham gia ASEAN, thương mại giữa Việt Nam và khu vực đã có bước phát triển vượt bậc, từ mức hơn 3 tỷ USD những năm đầu hội nhập lên trên 90 tỷ USD trong những năm gần đây. Quy mô này tiếp tục được duy trì ổn định, khẳng định ASEAN là một trong những đối tác thương mại quan trọng hàng đầu của Việt Nam.
Không chỉ là thị trường tiêu thụ, ASEAN còn đóng vai trò là không gian kết nối sản xuất quan trọng của khu vực. Với quy mô dân số hơn 670 triệu người và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài duy trì ở mức trên 220 tỷ USD mỗi năm, ASEAN đang trở thành một trung tâm sản xuất và tiêu dùng năng động.
Xúc tiến thương mại Việt Nam - ASEAN đang chuyển từ mở rộng tiếp cận sang nâng hiệu quả kết nối, đưa hàng hóa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Ảnh: Cấn Dũng
Tuy nhiên, tỷ trọng thương mại nội khối hiện mới chiếm khoảng 20-22% tổng kim ngạch toàn khu vực, thấp hơn nhiều so với mức trên 60% của Liên minh châu Âu. Khoảng cách này đồng nghĩa với dư địa rất lớn để các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam, tiếp tục đẩy mạnh hợp tác thương mại và nâng cao mức độ liên kết.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng kim ngạch xuất khẩu, mà phải nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng khu vực, từng bước nâng vị thế hàng hóa Việt Nam trong hệ thống phân phối nội khối.
Cùng với sự mở rộng về quy mô, hoạt động xúc tiến thương mại giữa Việt Nam và ASEAN đang có sự thay đổi rõ nét về cách tiếp cận. Nếu như trước đây, xúc tiến chủ yếu gắn với hội chợ, triển lãm, thì hiện nay các chương trình đã được thiết kế theo hướng kết nối trực tiếp doanh nghiệp với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối và đối tác sản xuất.
Mở rộng xúc tiến tại nhiều thị trường ASEAN
Thực tế tại nhiều thị trường ASEAN cho thấy, xu hướng này đang mang lại hiệu quả cụ thể. Tại Philippines, thông qua các hoạt động do hệ thống thương vụ triển khai, nhiều sản phẩm của Việt Nam như cà phê, gạo, thực phẩm chế biến đã tiếp cận trực tiếp các chuỗi bán lẻ và hệ thống phân phối hiện đại. Việc sản phẩm cà phê G7 chính thức có mặt tại thị trường này là kết quả của quá trình xúc tiến bài bản, từ kết nối đối tác đến hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện các điều kiện tiếp cận thị trường.
Cũng tại thị trường này, các hoạt động xúc tiến đã mở rộng sang lĩnh vực nhượng quyền thương mại. Thông qua việc tham gia Hội chợ Nhượng quyền quốc tế Philippines, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ quảng bá sản phẩm mà còn tiếp cận trực tiếp các chuỗi bán lẻ lớn, các hệ thống cửa hàng tiện lợi và đối tác phân phối. Việc kết nối với các doanh nghiệp như 7-Eleven Philippines, WalterMart hay các chuỗi cà phê địa phương cho thấy xúc tiến thương mại đã đi sâu vào các kênh phân phối hiện đại, thay vì dừng ở quảng bá.
Tại Singapore, hoạt động xúc tiến thương mại được triển khai theo hướng kết hợp giữa trực tiếp và nền tảng số. Các diễn đàn hợp tác kinh tế Việt Nam - ASEAN không chỉ là nơi gặp gỡ doanh nghiệp, mà còn tích hợp các nền tảng xúc tiến thương mại số, cho phép doanh nghiệp duy trì kết nối và giao dịch liên tục. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thương mại khu vực ngày càng gắn với chuyển đổi số.
Thương mại giữa Việt Nam và khu vực đã có bước phát triển vượt bậc, từ mức hơn 3 tỷ USD những năm đầu hội nhập lên trên 90 tỷ USD trong những năm gần đây. Ảnh: Cấn Dũng
Ở Thái Lan, các chương trình “Tuần hàng Việt Nam” tại hệ thống phân phối lớn như Central Group tiếp tục được duy trì, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng. Việc đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ giúp doanh nghiệp không chỉ xuất khẩu theo từng lô hàng, mà từng bước xây dựng hiện diện ổn định trên thị trường.
Trong khi đó, tại Indonesia - thị trường đông dân nhất ASEAN với hơn 270 triệu người, hoạt động xúc tiến tập trung vào các mặt hàng có nhu cầu tiêu dùng lớn như thực phẩm, nguyên liệu sản xuất và hàng tiêu dùng nhanh. Các chương trình kết nối doanh nghiệp, hội chợ thương mại và khảo sát thị trường giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp nhà nhập khẩu, từ đó mở rộng cơ hội hợp tác lâu dài.
Tại Malaysia, xúc tiến thương mại được gắn với các tiêu chuẩn đặc thù của thị trường, đặc biệt là lĩnh vực thực phẩm halal. Các hoạt động kết nối không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, mà còn hỗ trợ đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, qua đó mở rộng khả năng tham gia chuỗi cung ứng trong khu vực.
Thực tế cho thấy, mỗi thị trường ASEAN đang được tiếp cận theo một cách khác nhau. Singapore nghiêng về kết nối số và trung chuyển, Thái Lan tập trung vào kênh bán lẻ, Indonesia khai thác lợi thế quy mô, còn Malaysia đặt nặng tiêu chuẩn chuỗi cung ứng. Cách tiếp cận này giúp hoạt động xúc tiến không còn dàn trải, mà đi vào trọng tâm, nâng cao hiệu quả thực chất.
Bộ Công Thương giữ vai trò dẫn dắt và điều phối
Trong toàn bộ tiến trình này, Bộ Công Thương Việt Nam đóng vai trò trung tâm trong việc định hướng và điều phối hoạt động xúc tiến thương mại với ASEAN. Từ việc tham gia xây dựng, thực thi các cam kết trong khuôn khổ khu vực đến tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương là cầu nối giữa doanh nghiệp với thị trường.
Thông qua hệ thống các đơn vị chức năng, hoạt động xúc tiến thương mại được triển khai ngày càng bài bản và đồng bộ. Bên cạnh vai trò đầu mối tổ chức của Cục Xúc tiến thương mại, các đơn vị như Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số... cùng tham gia xây dựng chính sách, cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng cam kết thương mại và mở rộng kênh phân phối.
Ở tuyến thị trường, hệ thống thương vụ Việt Nam tại các nước ASEAN đóng vai trò trực tiếp, bám sát diễn biến cung cầu, kết nối đối tác, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình đàm phán, đồng thời theo dõi, tháo gỡ vướng mắc sau kết nối. Sự phối hợp giữa các đơn vị trong và ngoài nước giúp hoạt động xúc tiến không dừng ở tổ chức sự kiện, mà được triển khai xuyên suốt từ khâu chuẩn bị thị trường, kết nối giao thương đến hỗ trợ giao dịch thực tế.
Điểm đáng chú ý là hoạt động xúc tiến không dừng lại ở sự kiện, mà được theo dõi xuyên suốt. Sau các chương trình kết nối, doanh nghiệp tiếp tục được hỗ trợ duy trì liên hệ với đối tác, hoàn thiện các yêu cầu về tiêu chuẩn và mở rộng hợp tác. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao tỷ lệ chuyển hóa từ kết nối sang giao dịch thực tế.
ASEAN đang trở thành một không gian kinh tế gắn kết hơn, nơi hàng hóa không chỉ cạnh tranh về giá, mà còn về chất lượng, tiêu chuẩn và khả năng đáp ứng thị trường. Trong dòng chảy đó, xúc tiến thương mại của Việt Nam đang từng bước chuyển mình, từ mở rộng tiếp cận sang tạo lập vị thế, góp phần đưa hàng hóa Việt Nam đứng vững hơn trong hệ thống phân phối và chuỗi giá trị của khu vực.
Quy mô thương mại Việt Nam - ASEAN tăng trưởng liên tục qua các giai đoạn, từ 3,26 tỷ USD năm 1995 lên 83,6 tỷ USD vào năm 2024 và đạt khoảng 91 tỷ USD trong năm 2025. Cùng với mở rộng về kim ngạch, cơ cấu hàng xuất khẩu cũng chuyển dịch rõ rệt, giảm dần tỷ trọng nguyên liệu thô, tăng các sản phẩm chế biến và hàng công nghiệp, qua đó nâng vị thế hàng hóa Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực.
